Hữu Duy (Nguyễn Hữu Duy) – Nghệ sĩ quan họ Bắc Ninh đam mê gìn giữ làn điệu dân ca

Nguyễn Hữu Duy, thường được biết đến với tên gọi thân quen là nghệ sĩ quan họ Hữu Duy, là một trong những gương mặt liền anh trẻ nổi bật của dân ca quan họ Bắc Ninh. Sinh năm 1986 tại Hoàn Sơn, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, anh hiện là nghệ sĩ của Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh. Hữu Duy không chỉ được khán giả yêu mến qua giọng hát quan họ lời cổ đậm chất Kinh Bắc mà còn được đồng nghiệp và cộng đồng trân trọng vì tâm huyết lan tỏa tình yêu dân ca đến thế hệ trẻ.

Xuất thân và con đường đến với quan họ

Không sinh ra ở một làng quan họ gốc, gia đình cũng không có ai theo nghiệp ca hát, nhưng Nguyễn Hữu Duy đã sớm bộc lộ tình yêu sâu sắc với các làn điệu dân ca, đặc biệt là những câu ca quan họ trữ tình mà anh được nghe từ thuở ấu thơ qua đài phát thanh và băng cassette. Cái duyên ấy theo anh từ những năm học cấp hai, khi ước mơ trở thành một liền anh đã hình thành rõ nét trong tâm trí chàng trai nhỏ ở Tiên Du.

Sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông, Hữu Duy quyết tâm theo đuổi con đường nghệ thuật bằng việc thi vào lớp Diễn viên Quan họ khoá 6 của trường Văn hóa Nghệ thuật Bắc Ninh. Quá trình học tập tại đây không chỉ giúp anh được đào tạo bài bản về kỹ thuật hát mà còn tạo điều kiện để anh tiếp cận nhiều hơn với môi trường quan họ chuyên nghiệp. Song song với việc học ở trường, anh còn chủ động tìm về các làng quê để học hỏi trực tiếp từ các nghệ nhân dân gian, tìm hiểu lối "chơi" quan họ theo đúng nghĩa truyền thống. Chính sự kết hợp giữa đào tạo chính quy và học hỏi từ thực tiễn đã giúp Hữu Duy có được lối hát quan họ lời cổ vừa đúng bài vừa đầy cảm xúc.

Sau khi tốt nghiệp, anh chính thức gia nhập Đoàn Dân ca Quan họ Bắc Ninh (tiền thân của Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh ngày nay), bắt đầu hành trình biểu diễn chuyên nghiệp trên các sân khấu lớn nhỏ của tỉnh và cả nước.

Sự nghiệp và những dấu ấn nổi bật

Trong suốt quá trình hoạt động nghệ thuật, Hữu Duy đã tích lũy được không ít thành tích đáng ghi nhận. Anh thường xuyên tham gia các kỳ liên hoan, hội thi dân ca và gặt hái nhiều giải thưởng ý nghĩa. Nổi bật nhất là Huy chương Vàng tại Liên hoan Dân ca tỉnh Bắc Ninh năm 2010, một giải thưởng phản ánh rõ trình độ và tài năng của anh trong lĩnh vực quan họ chuyên nghiệp.

Với hơn 15 năm gắn bó với nghề hát, Hữu Duy đã tích lũy được vốn làn điệu phong phú, đặc biệt là kho tàng các bài quan họ lời cổ vốn đòi hỏi nhiều công phu học tập và thực hành. Anh là một trong số ít nghệ sĩ trẻ thế hệ 8X ở Bắc Ninh có khả năng hát quan họ cổ đúng ngữ điệu và đúng tinh thần truyền thống, điều mà không phải ai cũng làm được trong bối cảnh nhiều làn điệu cổ đang dần mai một.

Là thành viên của Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh, anh đã tham gia nhiều chương trình nghệ thuật phục vụ các sự kiện văn hóa của tỉnh và quốc gia, góp phần quảng bá di sản dân ca quan họ đến với đông đảo khán giả trong và ngoài nước.

Phong cách nghệ thuật đặc trưng

Điều tạo nên sức hút riêng của Hữu Duy trong làng quan họ chính là khả năng hát những bài quan họ lời cổ với giọng truyền cảm, đảm bảo đầy đủ bốn yếu tố mà người chơi quan họ xứ Kinh Bắc luôn đề cao là "vang, rền, nền, nảy". Không chạy theo xu hướng cải biên hay hiện đại hóa quá mức, anh chọn cách tiếp cận trung thành với giá trị gốc của dân ca quan họ, vừa hát đúng bài vừa duy trì cái hồn cốt cổ xưa của từng làn điệu.

Bên cạnh kỹ thuật hát, Hữu Duy còn chú trọng đến việc thấu hiểu văn hóa "chơi" quan họ theo đúng nghĩa truyền thống, tức là quan họ không đơn thuần chỉ là âm nhạc mà còn là một sinh hoạt văn hóa cộng đồng mang đậm giá trị tinh thần của người dân xứ Kinh Bắc. Anh thường xuyên dành thời gian truyền đạt nền tảng văn hóa này cho các học trò của mình trước khi hướng dẫn họ vào từng làn điệu cụ thể.

Hoạt động truyền dạy và lan tỏa tình yêu quan họ

Một trong những đóng góp đáng trân trọng nhất của Hữu Duy nằm ở công việc truyền dạy dân ca quan họ cho các bạn trẻ, đặc biệt là những người trẻ xa quê nhưng vẫn muốn kết nối với văn hóa cội nguồn. Từ năm 2008, khi tình cờ biết đến Câu lạc bộ Quan họ Kinh Bắc do các sinh viên tại Hà Nội tự thành lập, anh đã tự nguyện làm người hướng dẫn cho câu lạc bộ này.

Cứ hai tuần một lần, anh bắt xe buýt từ Bắc Ninh lên Hà Nội để dạy hát cho các bạn sinh viên, dù lịch biểu diễn bận rộn, dù đôi khi trời mưa hay chưa khỏe. Mỗi buổi học kéo dài hai tiếng, anh đều dành một phần thời gian để chia sẻ về văn hóa quan họ trước khi đi vào thực hành từng câu, từng chữ. Nhờ đó, câu lạc bộ dần trở nên bài bản hơn, thu hút nhiều thành viên hơn và có thể tổ chức các chương trình biểu diễn quy mô lớn hơn. Anh đã đồng hành cùng câu lạc bộ này trong hơn 8 năm kể từ những ngày đầu còn chập chững.

Không dừng lại ở đó, sau khi tốt nghiệp và trở thành nghệ sĩ chuyên nghiệp, anh cũng tích cực dạy hát quan họ cho các bạn trẻ tại địa phương, góp phần duy trì mạch nguồn dân ca trong cộng đồng. Với Hữu Duy, việc truyền dạy quan họ không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cách anh thể hiện tình yêu với di sản của quê hương, với mong muốn rằng những làn điệu xứ Kinh Bắc sẽ tiếp tục được thế hệ trẻ gìn giữ và nuôi dưỡng trong cuộc sống hiện đại hôm nay.